Dat de beursgang van SpaceX een van de grootste en meest besproken beursintroducties ooit is geworden, is bijna een open deur. Al jaren buitelen analisten, durfkapitalisten en Musk-fans over elkaar heen met voorspellingen over Marskolonies, AI-datacenters in een baan om de aarde en raketten die continenten met elkaar verbinden.  

De prospectus deed weinig om die verwachtingen te temperen. SpaceX rijgt de ene miljardenmarkt aan de andere: raketten, satellietinternet, kunstmatige intelligentie, chips en datacenters. De onderliggende boodschap is duidelijk: dit moet geen gewone beursgang worden, maar een claim op een groot deel van de toekomstige economie.  

Die belangstelling was direct in de koers zichtbaar. Het aandeel sloot op de eerste handelsdag op zo’n 161 dollar – bijna 20 procent boven de introductieprijs van 135 dollar. Op het hoogste punt stond er die dag zelfs 176 dollar op het scherm. Dat gaf een waardering ruim boven de 2.000 miljard dollar.

Kleine lettertjes
Over de vraag hoe realistisch de ambities van SpaceX zijn, en daarmee de torenhoge waardering, is al veel geschreven. Over de kleine lettertjes in de prospectus veel minder.

Daar zit voor beleggers de kern. Zelfs als SpaceX veel waarde creëert, is het niet vanzelfsprekend dat die waarde ook bij de aandeelhouders terechtkomt. Vier opvallende punten uit de prospectus.  

De waarde kan elders terechtkomen
Beleggers kopen een aandeel in SpaceX in de verwachting dat toekomstige doorbraken binnen het bedrijf terechtkomen. De prospectus geeft daar geen harde garantie voor.

Dat is opvallend. Bij Amerikaanse bedrijven komen zulke bepalingen vaker voor, maar bij SpaceX wringt dit extra. Musk is via Tesla ook actief in markten die raken aan het groeiverhaal van SpaceX: chips, energieopslag, robotica, data en infrastructuur.

Volgens de prospectus hoeven Musk en aan hem gelieerde partijen zakelijke kansen die ook voor SpaceX interessant zijn, niet eerst aan SpaceX voor te leggen.  

Stel dat technologie of kennis van SpaceX leidt tot een nieuwe doorbraak in AI-infrastructuur, dan is niet vanzelfsprekend dat die activiteit binnen SpaceX wordt ontwikkeld. Die kan ook bij Tesla terechtkomen, of in een nieuw Musk-bedrijf worden ondergebracht.

Hetzelfde geldt voor talent. De waarde van technologiebedrijven zit vaak in hun beste mensen. Als die worden ingezet bij een ander Musk-bedrijf, hoeft de economische opbrengst niet automatisch bij SpaceX te belanden. Dat is niet alleen theoretisch. Eerder ontstond al discussie toen xAI technici bij Tesla wierf.

Zo kan waarde ontstaan uit het SpaceX-verhaal, zonder dat die waarde automatisch toekomt aan de aandeelhouders van SpaceX.

De verdeling van opbrengsten is niet vastgelegd
Het risico dat waarde buiten SpaceX belandt, is geen abstract punt. De prospectus noemt twee concrete projecten waarbij SpaceX en Tesla samen optrekken: Macrohard en Terafab.

Bij zulke projecten zit Musk aan beide kanten van de tafel. Hij bepaalt in hoge mate de koers van SpaceX, maar heeft ook grote belangen bij Tesla. Zodra beide bedrijven geld, technologie of mensen inbrengen, draait het om drie vragen: wie betaalt, wie krijgt de rechten en waar landen de opbrengsten?

Macrohard moet een AI-platform worden dat digitale werkprocessen kan nabootsen en deels automatiseren. Het platform gaat mede op kosten-efficiënte processors van Tesla draaien.

Terafab is een nog te bouwen megafabriek voor chips die zowel Tesla als SpaceX nodig heeft: Tesla voor zijn voertuigen en Optimus-robots, SpaceX voor rekenkracht en datacenters in de ruimte.

Bij zulke projecten zijn harde afspraken cruciaal. Maar precies daar is het werk nog niet af. Volgens de prospectus moeten onder meer de financiële voorwaarden, intellectuele eigendomsrechten en looptijd van de samenwerking nog worden vastgelegd.

Een doorbraak in Macrohard of Terafab kan veel waarde opleveren. Maar zolang de afspraken over de verdeling daarvan niet rond zijn, blijft onduidelijk hoeveel van die waarde bij SpaceX terechtkomt en hoeveel bij Tesla.

SpaceX doet zaken met Musks netwerk
Naast de gezamenlijke projecten met Tesla doet SpaceX ook zaken met ondernemingen rond Musk en bestuurders van SpaceX. Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Maar bij zulke transacties moeten beleggers kunnen beoordelen of SpaceX marktconforme prijzen betaalt, normale voorwaarden krijgt en niet opdraait voor belangen buiten het bedrijf.

De grootste post betreft een reeks contracten waarbij SpaceX AI-apparatuur huurt van Valor, de investeringsfirma van Antonio Gracias. Gracias is bestuurder van SpaceX en een oude bondgenoot van Musk. Over de volledige looptijd moet SpaceX voor die leasecontracten samen 20,2 miljard dollar betalen.

Daarmee krijgt Gracias een discutabele dubbelrol. Hij houdt als bestuurder toezicht op SpaceX, terwijl zijn eigen investeringsfirma miljardencontracten met datzelfde bedrijf sluit.

Ook de aankoop van Cybertrucks valt op. SpaceX kocht in 2025 voor 131 miljoen dollar aan Cybertrucks van Tesla. Dat komt neer op grofweg één op de vijf Cybertrucks die tot dan toe ooit waren gemaakt.

Verder huurt SpaceX kantoorruimte van een dochter van Musks The Boring Company, huurt het vastgoed van Musk Industries en betaalt het voor beveiligingsdiensten via een beveiligingsbedrijf van Musk.

 

Aandeelhouders staan buitenspel
De hierboven genoemde risico’s worden vergroot doordat Musk na de beursgang de controle houdt. Als belangen botsen over projecten, talent, transacties of nieuwe zakelijke kansen, hebben aandeelhouders weinig mogelijkheden om in te grijpen.

Dat begint bij het stemrecht. Nieuwe beleggers kopen Class A-aandelen met één stem per aandeel. Musk bezit de zwaardere Class B-aandelen, die tien keer zoveel stemrecht geven. Daardoor behoudt hij de meerderheid van de stemrechten, ook na de beursgang.

Daar komt bij dat aandeelhouders minder makkelijk samen kunnen optrekken als ze SpaceX willen aanspreken. Wie vindt dat SpaceX beleggers heeft misleid of op een andere manier schade heeft veroorzaakt, moet zijn claim volgens de prospectus in beginsel individueel voeren. Class actions, mass actions en andere collectieve procedures worden zoveel mogelijk uitgesloten.

Daarmee wordt de gang naar de rechter voor kleine aandeelhouders in de praktijk vrijwel onmogelijk. Individueel procederen tegen een bedrijf van deze omvang is duur en riskant.

Daarnaast kwalificeert SpaceX als een zogenoemde controlled company. Hierdoor gelden minder strenge eisen voor de onafhankelijkheid van bestuurders dan bij een gewone beursonderneming.

Voorstanders zien daarin juist een voordeel. Zij wijzen erop dat Musk dankzij zijn dominante positie SpaceX kon uitbouwen zonder druk van kortetermijnbeleggers. Ook bedrijven als Alphabet en Meta kennen bestuursstructuren waarin oprichters een dominante positie hebben behouden.

Voor nieuwe aandeelhouders is de conclusie helder: zij brengen het kapitaal in, maar Musk houdt de beslissende stem over hoe toekomstige kansen en waarde worden verdeeld.